REKLAMA

Szkodniki rzepaku

Na wielkość plonów rzepaku istotny wpływ ma działanie szkodników. Szacuje się, że w warunkach Polski straty ze strony szkodników mogą osiągać nawet 50%, niejednokrotnie prowadząc do całkowitego zniszczenia uprawy. Głównych przyczyn wzrostu aktywności ze strony szkodników upatruje się w ograniczonych zabiegach agrotechnicznych, „krótkim” zmianowaniu oraz w zmianach klimatu.

Wszelkie działania ze strony szkodników osłabiają roślinę, a uszkodzenia tkanek prowadzą niejednokrotnie do wtórnych porażeń patogenami. Cykl życiowy niektórych szkodników, obejmujący niekiedy dwa i więcej pokoleń, powoduje, że stają się one zagrożeniem zarówno w rzepaku ozimym, jak i jarym.

Wiosną na plantacjach rzepaku ozimego najwcześniej pojawiają się po przezimowaniu chrząszcze chowacza brukwiaczka. Samica składa jaja poniżej wierzchołków pędów. Larwy żerują w rdzeniu pędu, powodując charakterystyczne skręcenie i pęcznienie łodyg.

Na skutek intensywnego żerowania larw, a także z powodu wprowadzanych wraz z jajami toksycznych związków, rośliny łamią się i wylegają. Kilka dni później może pojawić się chowacz czterozębny, którego larwy żerują głównie w ogonkach i nerwach liści, a szkody przypominają objawy zgnilizny twardzikowej. Gdy temperatura powietrza osiągnie 15°C, z miejsc zimowego spoczynku przelatują na pola rzepaku chrząszcze słodyszka rzepakowego. Rośliny rzepaku mają już wówczas wykształcone pąki kwiatowe, które chrząszcze słodyszka potrafią całkowicie wydrążyć. Do wnętrza pąków samice składają do kilku jaj, jednak larwy odżywiając się pyłkiem kwiatowym, nie wyrządzają poważniejszych szkód. Objawem żerowania słodyszka są nieregularnie rozłożone kwiatostany (potem łuszczyny) bądź też ich brak – przy dużym nasileniu szkodnika. Okres kwitnienia rzepaku to także czas pojawiania się szkodników łuszczynowych.

Najmniejszy z rzepakowych chowaczy – chowacz podobnik – składa jaja wewnątrz młodych łuszczyn. Larwa (jedna w łuszczynie) żeruje na zalążkach nasion. Uszkodzenia mogą być początkowo niezauważalne, dopiero na przedwcześnie dojrzewających łuszczynach widoczny staje się wygryziony przez samicę otworek. Liczebność tego chrząszcza na ogół nie przekracza progu szkodliwości, jednakże wygryzane przez niego otwory ułatwiają składanie jaj przez pryszczarka kapustnika – niewielkiej muchówki o długości 1,5 mm, w większym stopniu uszkadzającej rzepak jary. Jej larwy licznie (do 100) żerują na zarodkach nasion i wysysają wewnętrzne ściany łuszczyn.

Pod koniec kwitnienia plantacje rzepaku jarego może opanować mszyca kapuściana, szaro- -zielona, z nalotem woskowym. Kolonizuje praktycznie wszystkie organy rośliny, które w końcu żółkną i usychają. W ciągu roku może wystąpić do 8 pokoleń mszycy, a jej rozwojowi sprzyja susza oraz wysokie nawożenie azotem i niskie potasem.

Jesienią na młodych roślinach rzepaku ozimego można zauważyć wygryzione otwory na ogonkach i nerwach liściowych, a liście wyginają się w dół i często gniją. Są to szkody wyrządzone przez pchełkę rzepakową. Jest to granatowo- zielony, lśniący chrząszcz, długości 4,5 mm. Samice składają do gleby w pobliżu roślin ponad 1000 czerwonawych jaj.

Walcowate, brunatno-białe larwy wgryzają się do ogonków liściowych, a starsze mogą żerować w pędzie głównym, uszkadzając stożek wzrostu. Ponadto na skutek żerowania larw pchełek obniża się mrozoodporność roślin, a uszkodzone rośliny są często porażane suchą zgnilizną kapustnych. Na szyjkach korzeniowych rzepaku ozimego (a na rzepaku jarym wiosną) widoczne są wyrośla, mogące zlewać się w duże guzy. Wewnątrz tych galasów żeruje żółtawa i łukowata larwa chowacza galasówka. Ten szaro zabarwiony chrząszcz tworzy dwie rasy: letnią i mniej szkodliwą – wczesnowiosenną. Duże nasilenie szkodnika w powiązaniu z nieodpowiednim prowadzeniem uprawy może znacząco osłabiać odporność roślin na mróz. Czarne, z jaśniejszymi po bokach pasami gąsienice, intensywnie żerujące na liściach rzepaku ozimego, to larwy drugiego pokolenia gnatarza rzepakowca – błonkówki mogącej doprowadzić do zniszczenia całej plantacji. Gąsienice pierwszego pokolenia także uszkadzają liście, szczególnie w okresach suszy i wyższych temperatur. Gnatarz pojawia się lokalnie, lecz zwykle masowo. Jasne, przezroczyste plamy na liściach rzepaku, początkowo wzdłuż nerwów, to wyjedzony miękisz przez biało zabarwione larwy miniarki kapuścianki.

Uszkodzone przez tzw. minowanie liście początkowo żółkną, a w końcu zasychają. Muchówka ta jest szeroko rozpowszechniona, a znaczące straty może wyrządzać zwłaszcza podczas długich i ciepłych jesieni. Równie powszechnym szkodnikiem, który w latach masowego pojawiania może całkowicie zniszczyć plantację, jest niepozorny, szaro zabarwiony motyl – tantniś krzyżowiaczek.

Składa on jaja wzdłuż nerwów, po spodniej stronie liści. Zielone, około centymetrowe gąsienice żerują zwykle pojedynczo na liściu, w sprzyjających latach bywa jednak, że na jednej roślinie żeruje kilkanaście, całkowicie ogołacając ją z liści. Zaniepokojone gąsienice szybko zwijają się i opuszczają w dół po przędzy. W zależności od warunków, tantniś wytwarza do 4 pokoleń rocznie. Podobne gołożery mogą być wynikiem opanowania plantacji przez gąsienice bielinków.

Roślinom rzepaku może zagrażać wiele gatunków szkodników wielożernych. Występująca powszechnie muchówka śmietka kapuściana stanowi zagrożenie dla wschodów roślin kapustowatych. W ciągu roku tworzy 3 pokolenia. Pokolenie pierwsze pojawia się w kwietniu i maju.

Samica składa około 100 jaj w pobliżu szyjki korzeniowej, a wylęgłe po kilku dniach larwy żerują początkowo na korzeniach bocznych, a następnie głównych oraz na szyjce korzeniowej. Drugie pokolenie pojawia się latem, a trzecie w okresie wschodów rzepaku ozimego. Na plantacji można zauważyć ubytki w zasiewie, a zaatakowane rośliny są nierozwinięte. Korzenie boczne są zredukowane lub nie ma ich wcale. Po przełamaniu korzenia można zaobserwować wygryziony chodnik lub jeszcze żerującą w nim larwę. Często widać także objawy zgnilizny, a porażone rośliny mają małe szanse na dobre przezimowanie. Równie groźne dla wschodzących roślin rzepaku są gąsienice rolnic. Te polifagiczne motyle o szerokim spektrum roślin żywicielskich stanowią zagrożenie szczególnie w rzepaku ozimym. Młode rośliny są odcinane przez szarobrunatne gąsienice rolnic tuż przy glebie, a następnie wciągane pod jej powierzchnię.

Gąsienice żerują także bezpośrednio przy powierzchni liści. Przy dużym zagęszczeniu osobników powodują powstawanie ubytków w zasiewach, tzw. łysiny. W sprzyjających warunkach (susza i ciepło) mogą wystąpić nawet 3 pokolenia w roku. Wschodzącym oziminom rzepaku mogą także zagrażać ślimaki, głównie pomrowik plamisty, występujący masowo w południowych rejonach kraju. Jeden osobnik w sprzyjających warunkach (podwyższona wilgotność i temperatura) składa do 700 jaj, w okresach niesprzyjającej pogody, przebywając w kryjówkach. Ślimaki ogałacają rośliny z młodych liści, często ścinając je tuż przy nasadzie i mogą doprowadzić do zniszczenia całej uprawy.

W dobie integrowanej ochrony roślin duży nacisk kładzie się na prewencyjne metody ograniczania strat powodowanych przez szkodniki. Z tego względu bezpieczna dla środowiska, najtańsza w dalszej perspektywie oraz często dalece skuteczna jest metoda agrotechniczna, natomiast decyzja o wykonaniu zabiegu musi wynikać z rzeczywistego zagrożenia uprawy. Dlatego kluczowym, choć nie jedynym elementem chemicznej ochrony jest monitoring (oparty na właściwej metodzie i terminie obserwacji) oraz próg ekonomicznej szkodliwości dla danego szkodnika. Zabiegi chemiczne należy wykonywać zgodnie z zaleceniami i etykietą, z zastosowaniem odpowiedniej dawki, terminu i zakresu temperatur, w których dany środek jest skuteczny.

dr inż. Przemysław Strażyński >br?Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu

 

 Metody i sposoby ograniczania i ochrony rzepaku przed szkodnikami.

Szkodnik Metody i sposoby ochrony
Chowacz brukwiaczek Chowacz czterozębny agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wysiew odmian późno wznawiających wiosenną wegetację, opryskiwanie roślin
Chowacz podobnik agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wysiew odmian późno zakwitających, opryskiwanie roślin
Chowacz galasówek agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zaprawianie nasion
Słodyszek rzepakowy agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wysiew odmian wcześnie wznawiających wiosenną wegetację, wysiew odmian wcześnie zakwitających, opryskiwanie roślin
Pryszczarek kapustnik agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wysiew odmian późno zakwitających, opryskiwanie roślin
Mszyca kapuściana izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zaprawianie nasion, opryskiwanie roślin
Pchełka rzepakowa izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zwiększenie normy wysiewu nasion, zaprawianie nasion, opryskiwanie roślin
Gnatarz rzepakowiec izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zwiększenie normy wysiewu nasion, zaprawianie nasion, opryskiwanie roślin i gleby
Miniarka kapuścianka izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zwiększenie normy wysiewu nasion, zaprawianie nasion, opryskiwanie roślin
Tantniś krzyżowiaczek izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, opryskiwanie roślin
Śmietka kapuściana izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zwiększenie normy wysiewu nasion, zaprawianie nasion, opryskiwanie roślin
Rolnice agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zwiększenie normy wysiewu nasion, zaprawianie nasion, opryskiwanie roślin i gleby, stosowanie granulatów
Ślimaki agrotechnika, izolacja przestrzenna od innych roślin kapustowatych, wczesny siew nasion, zwiększenie normy wysiewu nasion, moluskocydy

Progi ekonomicznej szkodliwości i terminy obserwacji poszczególnych gatunków szkodników rzepaku.

 

 

 

Szkodnik Termin obserwacji Próg szkodliwości
Chowacz brukwiaczek pocz. III – koniec IV 10 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu kolejnych 3 dni lub 2-4 chrząszcze na 25 roślinach
Chowacz czterozębny III/IV 20 chrząszczy w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni lub 6 chrząszczy na 25 roślinach
Chowacz podobnik IV/V 4 chrząszcze na 25 roślinach
Chowacz galasówek IX-X 2-3 chrząszcze w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni
Słodyszek rzepakowy zwarty kwiatostan 1 chrząszcz na roślinie luźny kwiatostan 3-5 chrząszczy na roślinie
Pryszczarek kapustnik początek opadania płatków kwiatowych 1 błonkówka na 4 rośliny
Mszyca kapuściana początek rozwoju łuszczyn 2 kolonie na 1 m2 na brzegu pola
Pchełka rzepakowa IX, X 3 chrząszcze na 1 mb rzędu
Gnatarz rzepakowiec jary: VI, VII ozimy: IX, X 1 gąsienica na roślinie
Tantniś krzyżowiaczek IX-X 1 gąsienica na 1 roślinie
Śmietka kapuściana IX-X 1 muchówka w żółtym naczyniu w ciągu 3 dni
Rolnice wschody 6-8 gąsienic na 1 m2
Ślimaki bezpośrednio po siewie oraz w okresie wschodów 2-3 ślimaki średnio na pułapkę, zniszczenie 5% roślin w fazie 1-4 liści i późniejszych 4 i więcej ślimaków średnio na pułapkę, zniszczenie 10% roślin w stopniu silnym i bardzo silnym

316ml milk


Dzięki uprzejmości Gazety Rolniczej "Nasza Rola"
Logo Gazety Rolniczej - Nasza Rola

Jeśli chcesz otrzy­my­wać infor­ma­cje o najważniejszych wiadomościach rolniczych oraz przydatnych poradach rolniczych możesz zapi­sać się do new­slet­tera (po lewej stro­nie ekranu).

ograniczonych działanie szkodników. Szacuje wpływ istotny wielkość plonów Polski osiągać wzrostu aktywności upatruje przyczyn Głównych prowadząc całkowitego obejmujący niekiedy łodyg. Na intensywnego powodu pęcznienie skręcenie powodując charakterystyczne wprowadzanych jajami później pojawić czterozębny, wylegają. łamią toksycznych związków, pędu, rdzeniu zarówno ozimym, jarym. Wiosną zagrożeniem stają pokoleń, powoduje, plantacjach najwcześniej poniżej wierzchołków pędów. Samica brukwiaczka. pojawiają przezimowaniu nasion wysysają rzepakowca błonkówki mogącej gnatarza drugiego intensywnie żerujące ozimego, plantacji. Gąsienice temperatur. lokalnie, masowo. wyższych liście, pierwszego uszkadzają gąsienice, pasami szkodnika powiązaniu nieodpowiednim nasilenie wczesnowiosenną. letnią szkodliwą prowadzeniem uprawy Czarne, jaśniejszymi bokach mróz. odporność znacząco osłabiać Jasne, przezroczyste masowego zniszczyć plantację, który szkodnikiem, jesieni. powszechnym niepozorny, krzyżowiaczek. Składa pojedynczo liściu, jednak, centymetrowe Zielone, spodniej stronie ciepłych długich miniarki kapuścianki. Uszkodzone minowanie biało miękisz rzepaku, wyjedzony żółkną, zasychają. wyrządzać zwłaszcza podczas znaczące rozpowszechniona, Muchówka szeroko galasówka. łukowata nawożenie azotem niskie wysokie sprzyja usychają. mszycy, rozwojowi potasem. Jesienią roślinach pchełkę rzepakową. granatowo- wyrządzone gniją. wygryzione wyginają żółkną rośliny, jarego opanować mszyca plantacje łuszczyn. Pod wewnętrzne ściany kapuściana, szaro- praktycznie wszystkie organy Kolonizuje woskowym. -zielona, nalotem zielony, lśniący zgnilizną kapustnych. szyjkach suchą porażane roślin, uszkodzone korzeniowych wiosną) Wewnątrz galasów żółtawa zlewać mogące widoczne wyrośla, mrozoodporność obniża brunatno-białe wgryzają ogonków jaj. Walcowate, czerwonawych chrząszcz, Samice starsze żerować wzrostu. Ponadto pchełek stożek uszkadzając pędzie głównym, jednej
REKLAMA
  • Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  • Mininsterstwo Rolnictwa I Rozwoju Wsi
  • Agencja Rynku Rolnego
  • Agencja Nieruchomości Rolnych
  • Centrum Doradztwa Rolniczego
  • Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
  • Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
  • Główny Inspektorat Weterynarii
  • Ministerstwo Środowiska
  • Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa
  • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
  • Krajowa Rada Izb Rolniczych
  • Wielkopolska Izba Rolnicza