Zapraszamy do zapoznania się z analizą Wielkopolskiej Izby Rolniczej, podsumowującą rok 2025 w rolnictwie. Opracowanie stanowi przegląd najważniejszych wydarzeń minionych miesięcy oraz problemów, z jakimi musieli mierzyć się rolnicy. Materiał został podzielony na kilka części ze względu na dużą liczbę istotnych wydarzeń zachodzących w rolnictwie.
Poniżej przedstawimy część 3 naszej analizy.
Pogoda dawała się rolnikom we znaki
Już na początku roku, w okresie zimowo-wiosennym, opady były niższe od średniej wieloletniej. Dodatkowo brak okrywy śnieżnej i skąpe opady atmosferyczne od jesieni do wiosny nie poprawiły sytuacji. Z roku na rok sytuacja wilgotnościowa gleby staje się coraz trudniejsza. Początek roku, jeśli chodzi o wilgotność gleby, nie wyglądał bardzo źle, ale też nie był optymalny. Już w styczniu mapy wilgotnościowe wskazywały na przesuszenie gleby i brak optymalnego uwilgotnienia w niektórych regionach.
Od marca, na przeważającym obszarze kraju – szczególnie w zachodniej i centralnej części Polski, w tym w Wielkopolsce – wystąpiły bardzo niskie sumy opadów atmosferycznych, które nie przekroczyły 30% normy wieloletniej. W komunikacie IUNG, obejmującym okres od 21 marca do maja 2025 r., potwierdzono wystąpienie suszy oraz zagrożenie dla upraw: zbóż jarych, zbóż ozimych, truskawek i krzewów owocowych. W okresie od 11 kwietnia do 10 czerwca IUNG stwierdził zagrożenie suszą dla upraw: zbóż jarych, zbóż ozimych i truskawek.
Mimo że lipiec 2025 r. był dość zasobny w opady, od ponad 20 lat obserwuje się lekką tendencję spadkową lipcowych opadów w Polsce. W lipcu rozkład przestrzenny sum opadów był jednak mocno zróżnicowany. W pierwszej połowie sierpnia wystąpiły również opady deszczu, które miejscami były całkiem intensywne. Niestety, nie uzupełniły one zapasów wody w glebie. Stany wód w rzekach chwilowo podniosły się do stanów średnich, na niektórych obszarach – do wysokich, a punktowo – ostrzegawczych. Pojawiły się nawet lokalne podtopienia i powodzie błyskawiczne. Jednak sytuacja hydrologiczna nie uległa trwałej poprawie. Rzeki szybko wróciły do stanów niskich, a susza hydrologiczna ponownie występowała na znacznym obszarze kraju. Wystąpiły również odcinki rzek o przepływie poniżej minimum okresowego, a gleba znów była mocno przesuszona. W niektórych regionach pojawiła się susza geologiczna, która jest poważniejszym stanem niż susza rolnicza czy hydrologiczna.
Na przełomie listopada i grudnia 2025 r. sytuacja hydrologiczna w kraju wreszcie uległa poprawie. Zniknęły ostrzeżenia o suszy hydrologicznej, a stany wód w polskich rzekach w większości kształtowały się w strefach średnich. Poprawiła się również wilgotność wierzchniej warstwy gleby, choć nadal występowały obszary z jej zdecydowanie niskim poziomem.
Omówiony powyżej przebieg pogody przełożył się na niższe i gorszej jakości plony. Nie tylko plantacje zostały uszkodzone przez niskie temperatury, ale także susza spowodowała niewłaściwy rozwój roślin, co doprowadziło do obniżenia ilości i jakości plonów. W wielu miejscach do strat przyczyniły się także punktowe, silne opady i lokalne podtopienia. Wielkopolska Izba Rolnicza, mając na uwadze sytuację rolników, podjęła interwencję w sprawie zabezpieczenia środków na pomoc dla gospodarstw poszkodowanych przez niekorzystne zjawiska atmosferyczne.
Wielkopolski Program Zapobiegania Suszy Rolniczej
Wielkopolska Izba Rolnicza, z inicjatywy Mieczysława Łuczaka – Prezesa Wielkopolskiej Izby Rolniczej – opracowała „Wielkopolski program zapobiegania suszy rolniczej”. Program został przygotowany całkowicie własnymi siłami, bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego ze strony państwa – wyłącznie z budżetu Izby. Powstał w oparciu o wiedzę naszych ekspertów oraz liczne uwagi przekazane przez pracowników terenowych i delegatów, którzy na co dzień mają kontakt z problemami rolników.
Realizując nasz program przekazaliśmy zawarte w nim wnioski wynikające z przygotowanego przez nasz samorząd „Wielkopolskiego programu zapobiegania suszy rolniczej”, a także w oparciu o wspólnie sformułowane postulaty podczas debat nt. prawa wodnego, zasobów wodnych Wielkopolski, funkcjonowania Spółek Wodnych, możliwości retencji, itd., organizowanych zarówno przez Wielkopolską Izbę Rolniczą, jak i instytucje pracujące w otoczeniu rolnictwa. Zarząd WIR zwrócił się do Ministra Infrastruktury oraz do Wielkopolskiego Biura Planowania Przestrzennego oraz urzędów, miast i gmin z następującymi kwestiami:
- Zwróceniu uwagi planistów na kwestie retencji wody w taki sposób, by uwzględnić więcej niż minimalne wymogi określone wskaźnikami. Naszym zdaniem w planach ogólnych należy uwzględnić zabezpieczenie terenów zagrożonych powodzią w taki sposób, by wskazano grunty przeznaczone pod budowę zbiorników retencyjnych lub innych budowli hydrotechnicznych.
- Doprowadzeniu do rozwiązań prawnych umożliwiających wprowadzenie braku możliwości zabudowy na terenach naturalnych zalewowych.
- Wskazaniu gminom, aby w planach ogólnych uwzględniły układ przestrzenny krajobrazu i określiły na podstawie ukształtowania terenu obszary dla produkcji rolniczej, z uwzględnieniem układu pół, lasów, zadrzewień, terenów podmokłych, itd., w taki sposób, aby za pomocą układu terenu, nachyleń, krajobrazu, roślinności, umożliwić maksymalną retencję krajobrazową. Należałoby także w tych planach określić obszary i strefy, zgodnie z ukształtowaniem i możliwościami retencyjnymi, nie podlegające zabudowie wielkopowierzchniowej, zabudowie zwartej, gdzie nie będzie możliwości wsiąkania wody lub/i tereny z zakazem zabudowy, z uwagi na ukształtowanie terenu i możliwości retencyjne.
W obecnych warunkach klimatycznych, w kontekście słabych gleb, strategicznego znaczenia nabiera produkcja zwierzęca, w tym produkcja trzody chlewnej. Stosowanie nawożenia organicznego, w tym obornikiem czy gnojowicą pozwala na znaczącą poprawę stosunków wodnych w glebie i jej zdolność do retencji wody opadowej. W związku z powyższym, uwzględniając postulaty wskazane przez Wielkopolską Izbę Rolniczą w ramach „Wielkopolskiego programu zapobiegania suszy rolniczej”, Zarząd WIR zwrócił się do Prezesa KRIR – Wiktora Szmulewicza z prośbą o skierowanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku o podjęcie pilnych działań w celu zapobieżenia dalszemu spadkowi pogłowia trzody chlewnej w Polsce, a w szczególności jego odbudowy.
Wdrażając postulaty zawarte w „Wielkopolskim programie zapobiegania suszy rolniczej” Zarząd zwrócił się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, jako Instytucji odpowiedzialnej za ochronę środowiska na poziomie regionalnym z uprzejmą prośbą, aby w wydawanych opiniach i ocenach zwrócić szczególną uwagę na wpływ ocenianych przedsięwzięć na możliwości naturalnego retencjonowania wód opadowych w środowisku. Z uwagi na zmieniający się klimat, powtarzające się okresy suszy, niedostateczną ilość opadów, coraz bardziej dotkliwe, szczególnie dla rolnictwa i obszarów wiejskich niedobory wody w glebie, ciągle obniżający się poziom wód gruntowych, ale też coraz częstsze deszcze nawalne – możliwości naturalnego retencjonowania wody w środowisku są bardzo ważną kwestią.
Jednym ze statutowych obowiązków Izby jest podnoszenie świadomości rolników oraz instytucji odpowiedzialnych za gospodarkę wodną, a także wskazywanie najskuteczniejszych, w naszej ocenie rozwiązań. Dlatego program ten jest przez nas aktywnie promowany i prezentowany w całym regionie, jak największemu gronu rolników i osób zainteresowanych.
„Wielkopolski program zapobiegania suszy rolniczej” został szczegółowo omówiony podczas XVIII edycji Wielkopolskich Forów Rolniczych, które odbyły się w dniach od 28 stycznia do 3 marca 2025 r. Fora zostały zorganizowane przez Wielkopolską Izbę Rolniczą pod patronatem honorowym Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi - Czesława Siekierskiego, Wojewody Wielkopolskiej - Agaty Sobczyk oraz Marszałka Województwa Wielkopolskiego - Marka Woźniaka. W 25 spotkaniach uczestniczyło łącznie ponad 3 350 rolników, przedstawicieli samorządu rolniczego, organizacji rolniczych, a także uczniów i studentów kierunków rolniczych, co stanowi ogromny sukces całego przedsięwzięcia i potwierdza duże zainteresowanie tematyką wody. Program został również zaprezentowany 30 maja br. podczas II Wielkopolskiej Debaty o Spółkach Wodnych, która odbyła się w sali sesyjnej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu. W wydarzeniu uczestniczyli przewodniczący Rad Powiatowych Wielkopolskiej Izby Rolniczej, a także rolnicy, przedstawiciele spółek wodnych, reprezentanci Wód Polskich i eksperci z doradztwa rolniczego. Ponadto program był omawiany podczas licznych Posiedzeń Rad Powiatowych Wielkopolskiej Izby Rolniczej. Wszystkie te działania pokazują, że Wielkopolska Izba Rolnicza aktywnie i konsekwentnie działa na rzecz poprawy gospodarki wodnej w rolnictwie.
Tematyka wody miała stanowić też jeden z głównych punktów programu Dnia Młodego Rolnika podczas targów Polagra Premiery, którego organizatorem Wielkopolska Izba Rolnicza miała być po raz trzeci. Niestety, Międzynarodowe Targi Poznańskie odwołały to wydarzenie. Realizowany jest natomiast organizowany przez Wielkopolską Izbę Rolniczą, we współpracy z Międzynarodowymi Targami Poznańskimi, konkurs skierowany do uczniów szkół kształcących w kierunkach rolniczych. Tematyka konkursu – „Kropla dla Ziemi – młodzi rolnicy wobec suszy” – nie jest przypadkowa. Niedobór wody staje się jednym z największych problemów współczesnego rolnictwa. Każda kropla ma znaczenie, dlatego tak istotne jest świadome gospodarowanie zasobami wodnymi oraz poszukiwanie nowoczesnych i skutecznych sposobów ochrony gleby i plonów. Celem konkursu jest zachęcenie młodych rolników do refleksji, poszerzania wiedzy i podejmowania działań na rzecz przyszłości naszych gospodarstw oraz środowiska. Woda to kluczowy zasób – jej ochrona i mądre wykorzystanie są fundamentem zrównoważonego rolnictwa.
Cały czas poszukujemy aktywnie środków finansowych na realizację naszego programu, w tym działań edukacyjnych. Złożyliśmy wniosek w ramach konsorcjum do programu Horyzont Agro Drain 4. Tworzymy konsorcjum wspólnie z Centrum Doradztwa Rolniczego, Uniwersytetem Przyrodniczym w Poznaniu oraz rolnikami w celu złożenia wniosku do działania „Współpraca” na realizację projektu wdrożeniowego, wykorzystującego sztuczną inteligencję do zarządzania zasobami wodnymi na polach uprawnych oraz trwałych użytkach zielonych.
Opracowanie:
Andrzej Przepióra
Paweł Dopierała
Marta Ceglarek
Magdalena Kołodziejek
Joanna Żytlińska
Aleksander Poznański
Źródło
Krajowa Rada Izb Rolniczych
http://krir.pl
