Agrotechnika jęczmienia jarego na paszę

 

prof. dr hab. Kazimierz Noworolnik
Zakład Uprawy Roślin Zbożowych
Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – PIB w Puławach

W Polsce zarejestrowanych jest 19 odmian jęczmienia pastewnego. Również kilka odmian browarnych można uprawiać z przeznaczeniem na paszę.

jeczmien1Jęczmień jest dominującym gatunkiem zbóż jarych w Polsce (areał jego uprawy wynosi ok. 1 mln ha). Ponad dwie trzecie produkcji przeznacza się na paszę. Ziarno jest doskonałą paszą dla wszystkich zwierząt gospodarskich: świń, drobiu, bydła, owiec i koni. Znajduje zastosowanie głównie w żywieniu świń, bardziej tolerancyjnych na wyższą zawartość włókna (w ziarnie oplewionym) niż drób. Ziarno jęczmienia wyróżnia się wśród zbóż mniejszą zawartością substancji antyżywieniowych. Dzięki stosunkowo dużej ilości kwasu palmitynowego i stearynowego wywiera korzystny wpływ na smakowitość i trwałość produktów zwierzęcych: mięsa, słoniny, mleka i masła. Ze względu na wyższą zawartość białka i mniejsze porażenie przez choroby, słoma jęczmienna ma wyższą wartość paszową niż inne zboża, z wyjątkiem owsa.

 

W porównaniu z innymi zbożami jęczmień wyróżnia się większą tolerancją na opóźniony siew, lepiej znosi suszę glebową i wysoką temperaturę, ma lepszą zdolność do plonotwórczego wykorzystywania składników mineralnych. Wadą jęczmienia jest wrażliwość na kwaśny odczyn gleby i gorsze stosunki wodno-powietrzne gleby oraz słaba odporność na wyleganie.

 

W Krajowym Rejestrze znajduje się 19 pastewnych odmian jęczmienia jarego. Ponadto niektóre odmiany browarne (Beatrix, Nadek, Stratus, Poldek i Binal) można zalecać do uprawy na cele pastewne, z uwagi na ich wysokie plonowanie i słabą jakość browarną. Najnowsze odmiany pastewne: Basic, Iron i Natasia są obecnie rozmnażane na plantacjach nasiennych i trudno dostępne w sprzedaży nasion. Niedawno wycofane odmiany: Bies, Orthega, Rodos, Rastik, Rataj, Rabel, Start i Refren mogą być jeszcze w obrocie nasiennym przez dwa lata. Aktualnie największa dostępność na rynku nasiennym dotyczy odmian: Skarb, Nagradowicki, Antek, Stratus, Mercada i Justina.

Na podstawie badań COBORU do grupy najwyżej plonujących zalicza się nowsze odmiany: KWS Olof, Suweren, Frontier, Rubinek, Atico, Skald, Mercada i Tocada. Przy uprawie jęczmienia w gorszych warunkach glebowych (na kompleksie żytnim słabym lub żytnim dobrym z kwaśnym odczynem) zaleca się wysiewać bardziej tolerancyjne w tym zakresie odmiany: Poldek, Bryl, Antek, Frontier i Justina.

Dla odmian pastewnych ważna jest zawartość białka w ziarnie. Spośród odmian, najwyższą zawartością białka cechują się: Bryl, Rubinek, Bies, Boss, Rataj, Nagradowicki i Antek. Większą dorodnością (masą) ziaren wyróżniają się odmiany: Atico, Basic, Mercada, Rubinek, Skarb, Tocada, Bies i Stratus. Uprawiając jęczmień na dobrych glebach i przy wysokich dawkach azotu, należy uwzględnić odmiany odporniejsze na wyleganie: Frontier, Poldek, Tocada, Iron, Skald i Rataj. Do odporniejszych na choroby zalicza się odmiany: Nagradowicki, Mercada, Basic, Iron, Natasia, Frontier, KWS Olof i Bryl. Małą odporność na choroby wykazują: Rodos, Rastik, Suweren, Rataj i Antek.

 

Jęczmień pastewny może być uprawiany po różnych przedplonach, w odróżnieniu od browarnego – także po przedplonach słabszych. W praktyce umieszcza się go przeważnie w stanowisku po pszenicy lub po późno zbieranych okopowych. Wśród zbóż jęczmień ma szczególne wymagania co do pulchności i przewietrzenia gleby, dlatego wymaga bardzo starannej uprawy roli: orki przedzimowej, wiosną bronowania i kultywatorowania lub zastosowania agregatu uprawowego.

 

Wrażliwy na niedobór potasu

jeczmien2W porównaniu z innymi roślinami uprawnymi jęczmień wykazuje bardzo dużą wrażliwość na niedobór fosforu i średnią wrażliwość na niedobór potasu w glebie. Wysokość zalecanych pod jęczmień dawek tych składników zależy głównie od zasobności gleby i przewidywanego plonu, z którym związana jest wielkość ich pobrania. Zasobność gleby zależy od poziomu nawożenia tymi składnikami kolejnych roślin przedplonowych w płodozmianie i ich plonowania. Bardzo niskiej zasobności gleby w fosfor i potas można się spodziewać w przypadku stosowania małych dawek nawozów pod rośliny przedplonowe, które plonowały jednak średnio lub dobrze (wykorzystując sprzyjający przebieg pogody). Zawartość fosforu, potasu i magnezu w glebie można oznaczyć na podstawie pobranych próbek gleby w okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej.

Nawożenie tymi składnikami (tab. 1) należy zastosować pod kultywator w terminie kilku dni (w zależności od szybkości przesychania gleby) po bronowaniu. Zalecane dawki magnezu przy niskiej jego zawartości w glebie to 20-40 kg Mg/ha. Głębokość wymieszania nawozów z glebą powinna wynosić co najmniej 10 cm.

Wielkość dawek nawozów azotowych zależy od potrzeb nawożenia tym składnikiem, ocenianych na podstawie wielu czynników siedliskowych i agrotechnicznych. Zalecane dawki azotu pod jęczmień pastewny wahają się w granicach 60-70 kg/ha przy dużych; 40-50 kg/ha przy średnich, 30-40 kg/ha przy małych potrzebach nawożenia. Duże potrzeby nawożenia N występują w warunkach gleb średnich, gdy opady w okresie zimy znacznie przekroczyły normę, przedplon był nawożony małą dawką azotu, odczyn gleby jest optymalny i gleba jest w dobrej kulturze. Małe potrzeby nawożenia N występują na glebach żyznych, gdy opady zimowe były poniżej normy, po przedplonach motylkowych lub innych nawożonych obficie obornikiem, przy kwaśnym odczynie gleby i przy ograniczonej ochronie roślin.

Dawki azotu powyżej 50 kg/ha na glebach kompleksów pszennych i żytniego bardzo dobrego, a powyżej 40 kg/ha na glebach słabszych należy dzielić na 2 części, w celu uniknięcia strat wskutek wymywania w głąb. 60% dawki stosujemy przedsiewnie, a 40% pogłównie na początku fazy strzelania w źdźbło. W stanowisku po strączkowych można zastosować przedsiewnie tylko 30% ogólnej dawki N.

 

Siew po pszenicy i owsie

Ważnym czynnikiem wpływającym na plon jest optymalny termin siewu (1-5 kwietnia). Wczesny termin siewu w warunkach krótszego dnia i niższej temperatury wczesną wiosną przedłuża okres wegetacji (szczególnie fazę krzewienia), co sprzyja zwiększeniu krzewistości produkcyjnej, systemu korzeniowego, ogólnej powierzchni asymilacyjnej, a w efekcie wzrostowi plonu ziarna. Jednak jęczmień charakteryzuje się największą tolerancyjnością wśród zbóż jarych na opóźnienie siewu, dlatego należy wysiewać go w następnej kolejności po pszenicy i owsie. W przypadku opóźnienia siewu zaleca się wysiewać odmiany: Suweren, Natasia, Nagradowicki, Rataj, Kirsty, Justina, Rufus i Rabel, a wykluczyć odmiany reagujące największym spadkiem plonu w tych warunkach: Start, Rodos, KWS Olof ¤¤¤¤i Tocada.

 

Właściwa gęstość siewu warunkuje uzyskanie optymalnej obsady roślin i kłosów w łanie jęczmienia. Zależy ona od jakości gleby, terminu siewu i właściwości odmian (tab. 2). Odmiany różnie reagują na gęstość siewu, ze względu na różną krzewistość i odporność na wyleganie. W gospodarstwach utrzymujących od lat prawidłowe zasady agrotechniki wpływające na wysoką kulturę i sprawność gleby można zmniejszyć podane w tabeli normy wysiewu o 5-12%, bowiem w warunkach sprzyjających lepszym wschodom i silniejszemu rozkrzewieniu roślin powinno się siać rzadziej. Zaleca się rozstawę rzędów co 12-14 cm i głębokość siewu wynoszącą 3 cm. Materiał siewny powinien być wymieszany z zaprawą nasienną, w celu zapobiegania niektórym chorobom, takim jak: głownie, mączniak, pasiastość liści, rynchosporioza, zgorzel siewek, w pierwszym okresie rozwoju jęczmienia.

 

Pielęgnacja mechaniczna polega na bronowaniu zasiewów w fazie krzewienia jęczmienia, które obok niszczenia kiełkujących siewek chwastów poprawiają stosunki wodno-powietrzne w glebie i pobudzają rośliny do lepszego krzewienia. Bronowanie powinno się wykonać w kierunku poprzecznym lub ukośnym do rzędów roślin.

Pielęgnacja chemiczna obejmuje zwalczanie chwastów, chorób i szkodników jęczmienia za pomocą opryskiwania odpowiednimi środkami ochrony roślin zalecanymi przez Instytut Ochrony Roślin – PIB. Zasady stosowania herbicydów, fungicydów i insektycydów są podane na opakowaniach preparatów.

Optymalna wilgotność ziarna podczas zbioru kombajnem wynosi 15-17%. W przypadku zbioru zbyt suchego ziarna, zaleca się zmniejszenie obrotów młocarni. Zebrane ziarno po oczyszczeniu należy stopniowo dosuszać poprzez szuflowanie lub wymuszony obieg powietrza w pryzmach podczas magazynowania.

 

Tabela 1. Dawki fosforu i potasu w kg/ha.

 

Składnik

Zawartość fosforu i potasu w glebie

bardzo niska

niska

średnia

wysoka

Fosfor

60-80*

45-59

30-44

20-29

Potas

75-90

55-74

40-54

25-39

 

* - górne granice przedziałów należy stosować w warunkach sprzyjających uzyskaniu wysokiego plonu (na żyznych glebach, po dobrym przedplonie), a dolne – przy spodziewanych niskich plonach (w gorszych warunkach siedliska).

 

Tabela 2. Normy wysiewu nasion odmian jęczmienia w kg/ha.

 

Odmiany

Jakość

gleby

Termin siewu

25.III-5.IV

6-12.IV

13-20.IV

Kirsty, Rabel, Refren, Rufus, Skald, Natasia, KWS Olof

dobra

średnia

słaba

110-122*

118-130

128-142

114-127

122-135

132-147

 

120-134

128-142

138-153

Bies, Binal, Boss, Bryl, Basic, Nadek, Justina, Orthega, Poldek, Rastik, Rodos

dobra

średnia

słaba

115-127

123-135

134-148

120-132

128-140

140-154

127-140

135-147

148-162

Antek, Atico, Beatrix, Frontier, Iron, Mercada, Nagradowicki, Rataj, Rubinek, Skarb, Start, Stratus, Tocada

dobra

średnia

słaba

120-133

128-140

140-153

126-140

134-147

147-160

134-148

142-155

155-169

 

*górne granice przedziałów należy stosować w przypadku dużej masy 1000 ziaren (ponad 45 g) i zmniejszonej zdolności kiełkowania (poniżej 90%).

 

 

180ml milk

jeczmien1

Dzięki uprzejmości Gazety Rolniczej "Nasza Rola"
Logo Gazety Rolniczej - Nasza Rola
Cenimy sobie Państwa wypowiedzi,
dlatego prosimy aby były one wyrażane w dobrym tonie oraz nie łamały polskiego prawa.
Komentarze łamiące te zasady będą niezwłocznie usuwane.
Dodaj komentarz
*
Tytuł komentarza:
*
Komentarz:
komentarz
*
Podpis:

Jeśli chcesz otrzymywać informacje o najważniejszych wiadomościach rolniczych oraz przydatnych poradach rolniczych możesz zapisać się do newslettera (po lewej stronie ekranu).

trzecie produkcji zwierząt gospodarskich: żywieniu tolerancyjnych włókna zastosowanie Znajduje drobiu, bydła, (areał gatunkiem Nawożenia Gleboznawstwa Puławach W Zbożowych Instytut Noworolnik Zakład   prof. Kazimierz zarejestrowanych pastewnego. paszę. Jęczmień dominującym przeznaczeniem uprawiać Również browarnych ziarnie oplewionym) choroby, słoma jęczmienna porażenie mniejsze słoniny, masła. wartość paszową większą tolerancją zbożami owsa.   W zboża, wyjątkiem mięsa, zwierzęcych: Dzięki stosunkowo ilości antyżywieniowych. substancji drób. mniejszą palmitynowego stearynowego trwałość produktów smakowitość wpływ wywiera korzystny ziarnie. Spośród zależności szybkości przesychania terminie Chemiczno-Rolniczej. Nawożenie okręgowej Stacji gleby) bronowaniu. glebą powinna wynosić wymieszania Głębokość zawartości Mg/ha. próbek pobranych przedplonowe, plonowały jednak spodziewać fosfor plonowania. Bardzo średnio dobrze fosforu, oznaczyć pogody). przebieg (wykorzystując sprzyjający najmniej cm. Wielkość żyznych, zimowe poniżej kulturze. dobrej małą dawką normy, motylkowych odczynie ograniczonej obornikiem, obficie innych nawożonych nawożony przedplon czynników siedliskowych agrotechnicznych. ocenianych składnikiem, azotowych potrzeb wahają granicach przekroczyły normę, znacznie nawożenia. dużych; potrzebach płodozmianie przedplonowych Antek.   Jęczmień uprawiany różnych wykazują: Małą Rataj. odporniejszych przedplonach, odróżnieniu umieszcza przeważnie praktyce słabszych. browarnego także wyleganie: odporniejsze Antek. Większą dorodnością Nagradowicki cechują odmian, najwyższą (masą) wyróżniają dawkach uwzględnić wysokich dobrych Stratus. Uprawiając późno zbieranych Wysokość zalecanych przewidywanego glebie. średnią wykazuje dużą plonu, którym poziomu kolejnych Zasobność pobrania. związana wielkość uprawnymi roślinami pulchności przewietrzenia wymaga wymagania szczególne okopowych. Wśród starannej przedzimowej, uprawowego.   Wrażliwy potasu W agregatu zastosowania bronowania kultywatorowania ochronie

Ta strona korzysta z plików COOKIES. więcej »