Pierwsza dawka azotu ma podstawowy wpÅ‚yw na plon przy nawożeniu zbóż ozimych. Zależy od niej przede wszystkim liczba źdźbeÅ‚, wpÅ‚ywajÄ…ca na ilość kÅ‚osów, a w konsekwencji na plon ziarna.
Wiosenne prace polowe zaczynajÄ… siÄ™ przeważnie od nawożenia ozimin azotem. Z pierwszÄ… dawkÄ… ruszamy jak najwczeÅ›niej, gdy tylko pola bÄ™dÄ… suche i zauważymy symptomy „budzenia siÄ™” u roÅ›lin. Jest to bardzo ważne, bo azot z gleby w tym czasie jest trudno dostÄ™pny dla roÅ›lin z powodu niskich temperatur.
Pszenica ozima ma wysoki potencjaÅ‚ plonotwórczy i wysokÄ… wartość technologicznÄ… ziarna, dlatego jest uznawana za najcenniejszy gatunek spoÅ›ród roÅ›lin zbożowych.
W Polsce w 2012 roku byÅ‚a uprawiana na powierzchni 2 mln ha. Jest roÅ›linÄ… o dużych wymaganiach glebowych. Uprawia siÄ™ jÄ… na glebach o uregulowanym pH i Å›redniej zasobnoÅ›ci w wodÄ™ oraz skÅ‚adniki pokarmowe. Rolnik powinien pamiÄ™tać, aby odpowiednio dobrać odmianÄ™ do stanowiska, majÄ…c na uwadze również stopieÅ„ mrozoodpornoÅ›ci. Jak wiemy, to azot jest najbardziej plonotwórczym czynnikiem w nawożeniu pszenicy i należy pamiÄ™tać, że zbyt duża dawka jednokrotna może powodować zbyt mocne krzewienie, a co za tym idzie - późniejsze wyleganie roÅ›lin. W przypadku nawożenia tym skÅ‚adnikiem należy stosować 2, a nawet 3 dawki dzielone, nie przekraczajÄ…ce 60 kg N/ha. Jeżeli pszenica zostaÅ‚a zasiana po terminie i jest sÅ‚abo rozkrzewiona, należy wtedy zastosować okoÅ‚o 30-40 kg N w szybko dziaÅ‚ajÄ…cej formie przed ruszeniem wegetacji. Natomiast po okoÅ‚o tygodniu (w zależnoÅ›ci od pogody) wysiać resztÄ™ pierwszej dawki. Na pierwszÄ… dawkÄ™ należy zastosować okoÅ‚o 40 do 60% zakÅ‚adanej iloÅ›ci azotu/ha (w zależnoÅ›ci od stanu plantacji). Ze wzglÄ™du na niskie temperatury panujÄ…ce wczesnÄ… wiosnÄ… wskazane jest przy pierwszej dawce stosowanie form saletrzano- amonowych (np. SALETRA AMONOWA, SALETRZAK).
W tej formie azot jest szybciej przyswajalny przez roÅ›linÄ™ i nie jest tak szybko wymywany z gleby, dziÄ™ki czemu jest on optymalnie wykorzystany. Wskazane jest, aby nawóz zawieraÅ‚ również magnez, który wspomaga pobieranie azotu. Stosować należy również wapÅ„ – do buforowania miejscowego zakwaszenia gleby spowodowanego dziaÅ‚aniem nawozów azotowych i rozwojem systemu korzeniowego. DrugÄ… dawkÄ™ nawozów azotowych stosujemy w poczÄ…tkowej fazie strzelania w źdźbÅ‚o w iloÅ›ci okoÅ‚o 40% dawki caÅ‚kowitej przy planowanych 3 dawkach lub w iloÅ›ci 40-60% przy dwóch dawkach.
W przypadku systemu nawożenia jedynie dwoma dawkami azotu, zaleca się na drugą dawkę zastosowanie form azotu szybko i jednocześnie długo działających (np.: SALETRA AMONOWA, RSM, SALETRZAK, SALMAG i MOCZNIK). W badaniach nad pszenicami jakościowymi udowodniono korzystny wpływ nawożenia azotem, w zakresie dawek do 160 kg N/ha, na większość cech jakościowych białka - na wzrost zawartości glutenu, wskaźnika sedymentacji, liczby walorymetrycznej, liczby opadania oraz objętości pieczywa.
Pszenżyto ozime tak, jak pszenica jest roÅ›linÄ… wymagajÄ…cÄ… w uprawie, a zwÅ‚aszcza w zaopatrzeniu jej w wodÄ™ w okresach krytycznych (faza krzewienia, faza strzelania w źdźbÅ‚o, do kÅ‚oszenia siÄ™). Zbo- Azot w zbożach ozimych Pierwsza dawka azotu ma podstawowy wpÅ‚yw na plon przy nawożeniu zbóż ozimych. Zależy od niej przede wszystkim liczba źdźbeÅ‚, wpÅ‚ywajÄ…ca na ilość kÅ‚osów, a w konsekwencji na plon ziarna.
że to lubi równomierne i umiarkowane opady i jest wrażliwe na warunki pogodowe. Potencjalne możliwoÅ›ci plonowania pszenżyta sÄ… wiÄ™ksze niż pszenicy i żyta, ponieważ w kÅ‚osie wytwarza siÄ™ wiÄ™ksza ilość kwiatów. O wysokim plonie pszenżyta decydujÄ… dobre warunki pogodowe, glebowe i doskonaÅ‚a agrotechnika, w tym nawożenie. Zboże to zaleca siÄ™ nawozić wiosnÄ… w dawce 22-26 kg azotu na każdÄ… przewidywanÄ… tonÄ™ ziarna. PamiÄ™tać należy, że azot pobierany jest w okoÅ‚o 70% przez roÅ›linÄ™ od fazy krzewienia do fazy kÅ‚oszenia. Nawozy azotowe sÄ… bardzo ruchliwe w glebie i dlatego tak, jak w pszenicy stosujemy azot doglebowo w 2-3 dawkach:
I termin - z chwilą ruszenia wegetacji wiosennej (jak najwcześniej) 30-60 kg N/ha, (np.: SALETROSAN, POLIFOSKA 21), co powinno stanowić 40% dawki.
II termin - na początku strzelania w źdźbło 40-60 kg N/ha (np.: SALETRA AMONOWA, MOCZNIK), co powinno stanowić 40% dawki.
III termin - na początku kłoszenia 40-60 kg N/ha, ale gdy stosowano zabieg skracania słomy - zaaplikować 20% dawki.
Można również zastosować dwie dawki azotu doglebowo, a trzeciÄ… wykonać w formie aplikacji dolistnej. Rolnicy muszÄ… pamiÄ™tać, aby wczesnÄ… wiosnÄ… zaopatrzyć pszenżyto w siarkÄ™, jeÅ›li chcÄ… osiÄ…gnąć dobry plon. Bez tego, przy nawożeniu azotem, intensywna uprawa tej roÅ›liny jest praktycznie niemożliwa (np.: SALETROSAN, POLIFOSKA 21).
JÄ™czmieÅ„ ozimy nie ma dużych wymagaÅ„ wodnych i nie lubi nadmiaru opadów. Odporny jest na wiosenne susze, bo bardzo dobrze wykorzystuje zimowe zapasy wody. Jest roÅ›linÄ… o krótszym okresie wegetacji od innych zbóż ozimych, jednak wymaga wczesnego siewu. Lepiej plonuje w rejonach o dÅ‚ugiej i ciepÅ‚ej jesieni. Przy stosowaniu azotu w nawożeniu należy uwzglÄ™dnić dawkÄ™ 20-25 kg tego skÅ‚adnika na każdÄ… przewidywanÄ… tonÄ™ ziarna, jakÄ… chce uzyskać rolnik. Ze wzglÄ™du na dużą ruchliwość tego skÅ‚adnika w glebie również w przypadku jÄ™czmienia ozimego stosuje siÄ™ nawóz doglebowo w 2 dawkach: I dawka- jak najwczeÅ›niej z chwilÄ… ruszenia wegetacji wiosennej roÅ›liny 40-60 kg N/ha. (np.: SALETRA AMONOWA, RSM, SALETRZAK, SALMAG), w iloÅ›ci 60% dawki.
II dawka- na poczÄ…tku fazy strzelania w źdźbÅ‚o 50-70 kg N/ha (np.: SALETRA AMONOWA, MOCZ NIK) w iloÅ›ci 40% dawki. Å»yto, dziÄ™ki silnie rozwiniÄ™temu systemowi korzeniowemu, jest gatunkiem o najmniejszych wymaganiach wodnych wÅ›ród pozostaÅ‚ych zbóż. Nadmiar wody powoduje u żyta bujny wzrost i zwiÄ™ksza jego podatność na wyleganie, a w okresie dojrzewania sprzyja porastaniu ziarna. Zboże to ma nieduże wymagania cieplne i jest roÅ›linÄ… bardzo odpornÄ… na mróz. W zależnoÅ›ci od spodziewanego plonu ziarna zaleca siÄ™ stosowanie 22 kg N na każdÄ… tonÄ™.
W przypadku tego gatunku można nawozić azotem przedsiewnie - z nawozami wieloskÅ‚adnikowymi, jednak nie stosujÄ…c wiÄ™cej jak 10-20 kg tego skÅ‚adnika. Nie powinno siÄ™ dawać wyższych dawek azotu przedsiewnie, ponieważ nie wpÅ‚ywa on na plon ziarna, a zmniejsza odporność na wymarzanie oraz może zwiÄ™kszać podatność na wyprzenie i porażenie przez pleśń Å›niegowÄ…. StosujÄ…c do 50 kg/ha azotu, caÅ‚Ä… dawkÄ™ można zaaplikować jednorazowo, jak najwczeÅ›niej wiosnÄ…. RoÅ›lina ta rozpoczyna bardzo wczeÅ›nie wegetacjÄ™ i już w marcu pobiera bardzo duże iloÅ›ci skÅ‚adników pokarmowych, czÄ™sto wiÄ™cej niż w okresie strzelania w źdźbÅ‚o. PogÅ‚ównie powinno siÄ™ nawozić azotem dwukrotnie: z chwilÄ… ruszania wegetacji (SALETRA AMONOWA, RSM, SALETRZAK lub SALMAG) i na poczÄ…tku strzelania w źdźbÅ‚o (SALETRA AMONOWA lub MOCZNIK). Intensywna uprawa tej roÅ›liny majÄ…ca na celu osiÄ…gniÄ™cie wyższych plonów zmusza rolnika do stosowania wiÄ™kszych dawek, nawet do 120 kg N/ha. Wtedy w fazie strzelania w źdźbÅ‚o, przed poczÄ…tkiem fazy kÅ‚oszenia, zaleca siÄ™ stosowanie antywylegacza i dodatkowÄ… dawkÄ™ do 40 kg N/ha, najlepiej w formie MOCZNIKA, który w tym terminie najskuteczniej wpÅ‚ywa na poprawÄ™ zawartoÅ›ci biaÅ‚ka w ziarnie. Jeżeli rolnik chce uzyskać plon ziarna powyżej 4 t/ha, musi roÅ›linÄ™ zaopatrzyć w siarkÄ™, aby podnieść efektywność nawożenia azotem (np.: SALETROSAN, POLIFOSKA 21).
Warto tutaj wspomnieć, że na poczÄ…tku roku 2012 w wielu rejonach wystÄ…piÅ‚y silne zimowe wiatry oraz niskie temperatury. Przy braku okrywy Å›nieżnej te czynniki pogodowe spowodowaÅ‚y masowe wymarzniÄ™cia ozimin. Natomiast przeciÄ…gajÄ…ca siÄ™ do kwietnia 2013 roku zima „przegÅ‚odziÅ‚a” roÅ›liny i znacznie opóźniÅ‚a wegetacjÄ™. Sytuacja ta skÅ‚ania rolników do poszukiwania nowych rozwiÄ…zaÅ„, które wpÅ‚ywaÅ‚yby na poprawÄ™ rozwoju roÅ›lin jesieniÄ… oraz na ich lepsze przezimowanie. Jednym z nich jest jesienne dokarmianie preparatami, które wpÅ‚ywajÄ… na zagÄ™szczenie soków komórkowych roÅ›lin, podnoszÄ…c w ten sposób ich zimotrwaÅ‚ość. Wskazane jest, aby zabieg ten wykonać w fazie 4-6 liÅ›ci wÅ‚aÅ›ciwych, Å‚Ä…czÄ…c z jesiennym fungicydem. Można również do takiego zabiegu wprowadzić pÅ‚ynne aminokwasy np. produkt NaturalCrop SL, który poprawia stan odżywienia i bilans energetyczny roÅ›lin. CiekawÄ… propozycjÄ… i innowacjÄ… w nawożeniu wydaje siÄ™ być zastosowanie jesieniÄ… nowego typu doglebowego organicznego nawozu azotowego, poprawiajÄ…cego wÅ‚aÅ›ciwoÅ›ci fizyko-chemiczne i biologiczne gleby o nazwie Fertil firmy NaturalCrop Poland.
Nawóz ten, jak podaje producent, zawiera 12,5% azotu organicznego o kontrolowanym uwalnianiu i 40% wÄ™gla organicznego wpÅ‚ywajÄ…cego na poprawÄ™ życia biologicznego gleby. Jesienne zastosowanie tego nawozu w dawce 200-300 kg/ ha (koniec października) zabezpiecza uprawÄ™ w azot na wiosnÄ™ i daje lepszy start wegetacji. Taka ilość nawozu odpowiada 35-45 kg azotu mineralnego, a resztÄ™ tego pierwiastka uzupeÅ‚niamy wiosnÄ…, bilansujÄ…c tÄ™ dawkÄ™ azotem mineralnym. PodsumowujÄ…c, należy zauważyć, że rolnik, chcÄ…cy osiÄ…gnąć intensyfikacjÄ™ produkcji roÅ›linnej, zmuszony jest do stosowania coraz wiÄ™kszych dawek nawozów mineralnych, co nie pozostaje bez znaczenia dla Å›rodowiska i kosztów produkcji. Jak zalecajÄ… producenci nawozów, aby zwiÄ™kszyć plon, wskazane jest zwiÄ™kszenie dawek azotu mineralnego jednoczeÅ›nie stosujÄ…c regulatory wzrostu.
Rolnik sam podejmuje decydujÄ™ o iloÅ›ci wysiewanych nawozów i innowacyjnoÅ›ci w produkcji roÅ›linnej, dlatego warto poszukiwać nowych, lepszych i taÅ„szych rozwiÄ…zaÅ„ dla dostarczania makro i mikroskÅ‚adników tak potrzebnych dla życia roÅ›lin i gleby. Gdy mamy odpowiednio zabezpieczone uprawy ozime, rolnik może spokojnie przeczekać zimÄ™, nie martwiÄ…c siÄ™ niekorzystnymi warunkami pogodowymi i liczyć przy zbiorach na wysoki jakoÅ›ciowo plon.
Opracował:
mgr inż. Artur Sitek Katedra Agronomii UP Poznań
