Chociaż innowacyjne technologie widziane sÄ… przez wiÄ™kszość ekspertów jako szansa i nadzieja na rozwiÄ…zanie wielu problemów cywilizacyjnych, to jednoczeÅ›nie powszechnym zjawiskiem spoÅ‚ecznym jest technofobia. Grupa naukowców przeprowadziÅ‚a badanie, które dotyczyÅ‚o agrobiotechologii.
W przeprowadzonych w 2012 roku badaniach wykazano, że 66% respondentów nie potrafiÅ‚o rozwinąć skrótu GMO, co wiÄ™cej wÅ›ród osób, które sÅ‚yszaÅ‚y te nazwÄ™, zaledwie 2% okreÅ›liÅ‚o swojÄ… wiedzÄ™ jako dużą, a 23% zadeklarowaÅ‚o ogólne rozeznanie w tematyce. Taki stan rzeczy skÅ‚oniÅ‚ naukowców do przeprowadzenia badania, które pozwoli poznać i zrozumieć postawy wobec komercyjnego wykorzystania GMO. W okresie październik 2012 – styczeÅ„ 2013 przeprowadzono badania na przedstawicielach trzech Å›rodowisk:
ekspertów naukowych, czÅ‚onków Komitetu Biotechnologii PAN posiadajÄ…cych co najmniej stopieÅ„ naukowy doktora w dziedzinie nauk biologicznych i pokrewnych, prowadzÄ…cych dziaÅ‚alność naukowo-dydaktycznÄ… obejmujÄ…cÄ… zagadnienia zwiÄ…zane z inżynieriÄ… genetycznÄ…,
pracowników Wielkopolskiego OÅ›rodka Doradztwa Rolniczego (WODR), zaangażowanych w dostarczanie informacji na temat dostÄ™pnoÅ›ci nowych agrotechnologii rolnikom z Wielkopolski,
producentów rolnych z terenu Wielkopolski, potencjalnych użytkowników technologii GM w zakresie produkcji rolno-spożywczej.
Badanie wykazaÅ‚o, że polaryzacja opinii spoÅ‚ecznych znajduje swe odzwierciedlenie, jak i uzasadnienie, w opinii fachowców różnych poziomów, w tym konkretnym przypadku praktyków i naukowców akademickich. Wspólnym mianownikiem tych opinii jest stwierdzanie koniecznoÅ›ci edukacji powszechnej oraz żądanie oparcia dyskusji i polemik na faktach, a zatem na wynikach badaÅ„ naukowych. Wszyscy dyskutanci podkreÅ›lajÄ… również konieczność realizacji eksperymentów we wÅ‚asnym kraju.
Wspólnym elementem oceny jest również podkreÅ›lanie niemożliwoÅ›ci unikniÄ™cia wykorzystywania technik inżynierii genetycznej oraz GMO w bardzo różnych dziaÅ‚ach gospodarki. Jednoznaczna, jak siÄ™ wydaje, jest wspólna ocena, że dla dalszego rozwoju niektórych sektorów gospodarki GMO sÄ… po prostu nieuchronne. Dlatego najwyższym priorytetem winno być opracowanie wÅ‚aÅ›ciwych form prawnych pozwalajÄ…cych na korzystanie z tej innowacji.
Natomiast zwraca uwagę podkreślanie przez środowisko akademickie braku popularyzacji i kształcenia ustawicznego, przy czym ta opinia nie jest ograniczana do zagadnień inżynierii genetycznej, a dotyczy wszelkich innowacyjnych technologii. Zapewne zasadniczą kwestią jest brak motywacji związanych z działalnością upowszechniającą.
JednoczeÅ›nie podkreÅ›lano, że wÅ›ród naukowców pojawiajÄ… siÄ™ gÅ‚osy sprzeciwu w stosunku do tej technologii, ale najczęściej majÄ… one podÅ‚oże nie merytoryczne, a ideologiczne. Naukowcy wyrazili również wÄ…tpliwość wobec sposobu doboru ekspertów z zakresu GMO: osoby posiadajÄ…ce wysokie stopnie naukowe wypowiadajÄ… siÄ™ na temat zagadnieÅ„, na których siÄ™ nie znajÄ… i wtedy nie jest wÅ‚aÅ›ciwe wykorzystywanie swoich tytuÅ‚ów naukowych. Osoby niesÅ‚usznie uzurpujÄ… sobie prawo do bycia ekspertem, bo można być biologiem molekularnym, a nie znać siÄ™ na hodowli roÅ›lin i rolnictwie.
WażnÄ… kwestiÄ… wskazywanÄ… przez ekspertów jest niski poziomi zaufania spoÅ‚ecznego wobec ludzi nauki i instytucji paÅ„stwowych: spoÅ‚eczeÅ„stwo europejskie nie ma zaufania do naukowców i rzÄ…du. Ludziom siÄ™ wydaje, że koncerny, czy naukowcy, chcÄ… oszukać, coÅ› zataić. GMO jest dobrym zwierciadÅ‚em innych problemów, które dziÅ› istniejÄ…, szczególnie dlatego, że jest blisko Å›rodowiska.
W opinii akademików konieczny jest dialog spoÅ‚eczny prowadzÄ…cy do zrozumienia istoty postÄ™pu naukowo-technicznego, co jest warunkiem akceptacji innowacji przez spoÅ‚eczeÅ„stwo. Obecnie wiele ocen spoÅ‚ecznych na temat GMO przypomina wypowiedzi dotyczÄ…ce i charakteryzujÄ…ce UFO [Unidentified Flying Obiects] czy też Nessie [legendarny potwór z jeziora Loch Ness. Przedstawiono tysiÄ…ce „dowodów” istnienia tych dwóch wytworów ludzkiej wyobraźni, ale nikt nie udowodniÅ‚ ich istnienia. W takiej sytuacji nie można przypisywać UFO czy Nessie żadnych pozytywnych czy też negatywnych efektów.
Zdaniem ekspertów bardzo silny sprzeciw spoÅ‚eczny oraz niesprzyjajÄ…ca legislacja regulujÄ…ca kwestie organizmów transgenicznych przekÅ‚adajÄ… siÄ™ na ograniczone finansowanie badaÅ„ naukowych z wykorzystaniem organizmów transgenicznych: warto zadać pytanie, czy akcja anty-GMO nie jest akcjÄ… antynaukowÄ…, która rykoszetem odbija siÄ™ na badaczach. Zdaniem naukowców stanowisko rzÄ…du stwierdzajÄ…ce, że Polska powinna być krajem wolnym od GMO podważa zasadność prowadzenia badaÅ„ naukowych z potencjaÅ‚em aplikacyjnym w tym zakresie. Taka sytuacja może potÄ™gować już istniejÄ…cÄ… dysproporcjÄ™ w dostÄ™pie do technologii, która jest „skupiona w rÄ™kach miÄ™dzynarodowych koncernów paradoksalnie dziaÅ‚alność grup lobbingowych przeciw GMO spowodowaÅ‚a bardzo restrykcyjne regulacje dopuszczajÄ…ce do handlu GMO, te wszystkie regulacje spowodowaÅ‚y, że wprowadzenie nowej odmiany GM jest tak kosztowne, iż mogÄ… sobie na to pozwolić tylko giganty, maÅ‚ej firmy nie stać na takie dziaÅ‚ania.
W perspektywie rozwoju bioekonomii w naszym kraju spoÅ‚eczna akceptacja biotechnologii (i wielu innych innowacyjnych rozwiÄ…zaÅ„) jest koniecznoÅ›ciÄ…, a jednoczeÅ›nie spoÅ‚eczeÅ„stwo naszego kraju ma prawo i przywilej wyboru, ale racjonalny wybór wymaga przygotowania merytorycznego. Z pewnoÅ›ciÄ… jest to zadanie dla naukowców, a administracja paÅ„stwowa winna zapewnić wÅ‚aÅ›ciwe Å›rodki umożliwiajÄ…ce realizacjÄ™ takiego zadania.
Znamienne jest, że uczestnicy dyskusji w najmniejszym stopniu nie wykazujÄ… obecnoÅ›ci przemysÅ‚u w propagowaniu tematyki GMO, a z drugiej strony podkreÅ›lajÄ… brak zaufania do instytucji badawczych i naukowców zaangażowanych w badania nad GMO.
ŹródÅ‚o:
1. Aleksandra MaÅ‚yska, Marian Filipiak, Tomasz Twardowski „Opinie ekspertów i praktyków o agrobiotechnologii”, NAUKA nr 1/2013, s. 149-160
2. http://www.gbepolska.pl/aktualnosci/art114,opinie-ekspertow-i-praktykow-o.html
