Wniosek Zarządu KRIR o proporcjonalne emerytury

Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych wystąpił 12 listopada 2026 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o podjęcie prac legislacyjnych w sprawie proporcjonalnej emerytury rolniczej dla osób posiadających okres ubezpieczenia krótszy niż 25 lat oraz zrównanie rolniczej emerytury podstawowej z najniższą emeryturą w systemie powszechnym.

Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych zwraca się z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do zmiany ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez umożliwienie uzyskania emerytury rolniczej osobom, które osiągnęły ustawowy wiek emerytalny, lecz nie posiadają wymaganego obecnie co najmniej 25-letniego okresu ubezpieczenia. Proponowana zmiana powinna polegać na przyznaniu takim osobom emerytury wypłacanej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w wysokości proporcjonalnej do okresu, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Podstawowym przepisem wymagającym inicjatywy ustawodawczej jest art. 19 ust. 1 pkt. 2 wskazanej ustawy, uzależniający nabycie prawa do emerytury rolniczej od co najmniej 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, z uwzględnieniem art. 20. Okres ten odpowiada 100 kwartałom, przy czym obowiązujące przepisy przewidują także zaliczanie określonych okresów pracy w gospodarstwie rolnym i wcześniejszego ubezpieczenia. Należy podkreślić, iż postulowana zmiana nie dotyczy obniżenia wieku emerytalnego, określonego w art. 19 ust. 1 pkt. 1 ustawy tj. 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Obecna konstrukcja powoduje, że osoba, która przez wiele lat opłacała składki w systemie rolniczym, ale nie osiągnęła wymaganego stażu, co do zasady nie uzyskuje samodzielnego prawa do emerytury rolniczej na podstawie art. 19 ust. 1. Dotyczy to również osób, którym do spełnienia tego warunku brakuje stosunkowo krótkiego okresu. Powstaje zatem znaczna różnica w sytuacji osób o zbliżonym przebiegu ubezpieczenia, zależna od przekroczenia jednej, sztywno określonej granicy: 25-letniego okresu składkowego.

W odniesieniu do powyższego Zarząd KRIR proponuje zachowanie dotychczasowych zasad dla osób spełniających warunek co najmniej 25 lat ubezpieczenia, a jednocześnie wprowadzenie dodatkowej możliwości nabycia prawa do emerytury rolniczej

w wysokości proporcjonalnej przez osoby z krótszym okresem składkowym. Rozwiązanie to powinno obejmować zarówno rolników, jak i domowników objętych ubezpieczeniem emerytalno-rentowym, także wówczas, gdy w chwili osiągnięcia wieku emerytalnego nie podlegają już temu ubezpieczeniu.

W tym celu zasadne byłoby uzupełnienie art. 19 ustawy o nowy ustęp, przykładowo ust. 1c, o następującym kierunkowym brzmieniu:

„1c. Osobie, która osiągnęła wiek emerytalny określony w ust. 1 pkt. 1 i nie spełnia warunku określonego w ust. 1 pkt. 2, przysługuje emerytura rolnicza w wysokości proporcjonalnej do okresu, za który zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników, na zasadach określonych w ustawie”.

Uzupełnieniem tego przepisu powinno być wprowadzenie odrębnej regulacji określającej sposób obliczania świadczenia proporcjonalnego oraz odpowiednie dostosowanie art. 24–26 przedmiotowej ustawy. Samo zniesienie minimalnego stażu, bez zmiany zasad ustalania wysokości świadczenia, nie zapewni realizacji przedstawionego postulatu.

Proponowany mechanizm powinien opierać się na ustaleniu kwoty bazowej odpowiadającej emeryturze rolniczej za 25 lat opłacania składek w podstawowej wysokości, obliczonej według zasad ustawowych, a następnie pomnożeniu tej kwoty przez stosunek rzeczywistego okresu składkowego do 25 lat. Przy wyrażeniu stażu w kwartałach świadczenie stanowiłoby iloczyn kwoty bazowej oraz liczby opłaconych kwartałów podzielonej przez 100.

Oznaczałoby to przykładowo, że osoba posiadająca 80 kwartałów składkowych otrzymywałaby 80% kwoty referencyjnej, osoba posiadająca 60 kwartałów — 60%, a osoba posiadająca 40 kwartałów — 40%. Są to przykłady proponowanego sposobu obliczania świadczenia, a nie obecnie obowiązujące zasady jego przyznawania.

Przepisy powinny uwzględniać również niepełne kwartały, tak aby krótsze okresy opłacania składek nie były pomijane. Liczba kwartałów powinna oznaczać łączny okres objęty opłaconymi składkami, a nie liczbę dokonanych przelewów. Należy ponadto określić zasady uwzględniania składek finansowanych za ubezpieczonego ze środków publicznych, okresów opłacania składek w poprzednich systemach rolniczych oraz składek dodatkowych lub opłacanych w podwójnej wysokości.

Dla zachowania proporcjonalnego charakteru nowego świadczenia konieczne byłoby odpowiednie dostosowanie art. 48 ust. 2a i 2b ustawy, dotyczących podwyższania świadczeń do kwoty najniższej emerytury, oraz uwzględnienie gwarancji wynikającej z art. 26 ust. 2. Emerytura przyznawana za okres krótszy niż 25 lat nie powinna podlegać automatycznemu podwyższeniu do pełnej kwoty najniższej emerytury, ponieważ prowadziłoby to do zatarcia różnicy pomiędzy świadczeniami za krótki
i pełny okres ubezpieczenia. Powinna natomiast podlegać corocznej waloryzacji.

W toku prac legislacyjnych należy również uregulować relację proponowanego świadczenia do emerytur wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Obowiązujący art. 26a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje, na określonych w nim warunkach, zwiększenie emerytury za okresy opłacania składek rolniczych. Mechanizm ten nie jest jednak samodzielną emeryturą rolniczą i nie rozwiązuje sytuacji osób, które nie mają prawa do emerytury z systemu powszechnego.

Samorząd rolniczy postuluje zatem takie dostosowanie zasad zbiegu świadczeń, w szczególności art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz odpowiednich przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, aby możliwe było pobieranie proporcjonalnej emerytury z KRUS obok emerytury z ZUS wypracowanej odrębnymi składkami. Jednocześnie należy wyłączyć podwójne uwzględnianie tych samych okresów składkowych w proporcjonalnej emeryturze rolniczej i w zwiększeniu rolnym emerytury z ZUS. Osobom korzystającym już z takiego zwiększenia należy zapewnić możliwość wyboru korzystniejszego rozwiązania oraz jasne zasady rozliczeń między instytucjami.

Za proponowaną zmianą przemawia potrzeba zapewnienia bardziej stopniowego i przewidywalnego powiązania okresu opłacania składek z prawem do świadczenia. Krótszy staż powinien skutkować odpowiednio niższą emeryturą, zamiast stanowić bezwzględną przeszkodę w uzyskaniu samodzielnego świadczenia z systemu rolniczego. Rozwiązanie takie uwzględniałoby zróżnicowany przebieg aktywności zawodowej, w tym przechodzenie pomiędzy pracą w rolnictwie a zatrudnieniem poza rolnictwem.

Zasadne byłoby objęcie nowymi przepisami także osób, które osiągnęły wiek emerytalny przed wejściem nowelizacji w życie, lecz nie uzyskały emerytury rolniczej z powodu niewystarczającego stażu. Świadczenie mogłoby być przyznawane na wniosek, nie wcześniej niż od wejścia w życie nowych przepisów, bez naruszania praw do emerytur przyznanych na dotychczasowych zasadach.

Samorząd rolniczy wnosi o przeanalizowanie przedstawionej propozycji, podjęcie prac nad odpowiednią nowelizacją oraz przedstawienie stanowiska Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi co do możliwości wprowadzenia proporcjonalnej emerytury rolniczej dla osób, które osiągnęły wiek emerytalny, lecz nie posiadają 25-letniego okresu ubezpieczenia.

Niezależnie od przedstawionej propozycji wprowadzenia proporcjonalnej emerytury rolniczej Zarząd KRIR wnosi również o zmianę art. 6 pkt. 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez podwyższenie emerytury podstawowej z obecnych 90% do 100% kwoty najniższej emerytury określonej w przepisach ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W tym celu proponuj się nadanie art. 6 pkt. 7 przedmiotowej ustawy następującego brzmienia:

„7) emeryturze podstawowej – rozumie się kwotę równą 100% najniższej emerytury określonej w przepisach emerytalnych;”.

Przedmiotem tego postulatu jest zrównanie rolniczej emerytury podstawowej z najniższą emeryturą w systemie powszechnym. Należy bowiem odróżnić emeryturę podstawową, stanowiącą podstawę obliczania świadczeń rolniczych, od gwarantowanej kwoty najniższej emerytury.

Za proponowanym rozwiązaniem przemawia potrzeba poprawy zabezpieczenia dochodowego osób, które zakończyły aktywność zawodową w rolnictwie. Koszty zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności zakupu żywności, leków, energii oraz utrzymania mieszkania, obciążają emerytów niezależnie od systemu, w którym byli ubezpieczeni. Zasadne jest zatem przyjęcie pełnej kwoty najniższej emerytury z systemu powszechnego jako punktu odniesienia przy obliczaniu świadczeń rolniczych.

Podwyższenie emerytury podstawowej powinno nastąpić przy zachowaniu dotychczasowych indywidualnych wskaźników wymiaru świadczeń. Nowelizacja powinna przewidywać przeliczenie z urzędu świadczeń już przyznanych, bez konieczności składania dodatkowych wniosków, z zapewnieniem, że zastosowanie nowych przepisów nie spowoduje obniżenia dotychczas wypłacanej kwoty. Ocena skutków finansowych powinna uwzględniać również pozostałe świadczenia, których wysokość jest powiązana z emeryturą podstawową.