Rolnictwo regeneratywne drogą do żyzności i odporności gleby - relacja

10-09-2026

Krajowy wyjazd studyjny do gospodarstw z hodowlą owiec.

W dniach 20–21 sierpnia 2026 r. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Radomiu, w ramach operacji własnej KSOW+, zorganizowało krajowy wyjazd studyjny pn. „Rolnictwo regeneratywne drogą do żyzności i odporności gleby”. Wyjazd odbył się w Pieninach i stanowił praktyczną kontynuację konferencji pod tym samym tytułem, która odbyła się w dniach 2-3 czerwca 2026 r. w Skierniewicach. Uczestnicy – doradcy rolniczy, naukowcy i rolnicy – mieli okazję poznać specyfikę hodowli owiec oraz rozwiązania związane z regeneratywnym gospodarowaniem.

Pierwszym punktem programu była wizyta w bacówce, podczas której uczestnicy mogli z bliska zobaczyć codzienną pracę związaną z hodowlą owiec i ich wypasem w górach. Dużo uwagi poświęcono pracy przy stadzie, organizacji wypasu oraz problemom, z jakimi obecnie mierzą się hodowcy.

Jednym z istotnych wyzwań jest znalezienie osób gotowych podjąć się wymagającej pracy. Wiąże się ona z całodobową obecnością w górach przez cały okres wypasu tj. od kwietnia do października. Codzienne obowiązki utrudniają dodatkowo warunki terenowe i pogodowe – strome, nierówne zbocza, długie wędrówki, opady deszczu, silny wiatr, mgły i nagłe zmiany temperatury. Zagrożenie stanowią również wilki i niedźwiedzie. Wilki często wykazują zjawisko tzw. surplus killing, czyli zabijają większą liczbę zwierząt niż są w stanie spożyć. Oba gatunki są w Polsce objęte ochroną, dlatego zgodnie z obowiązującymi przepisami nie mogą być eliminowane poprzez odstrzał ani inne celowe działania. Ochronę stad opiera się więc na metodach nieletalnych, takich jak stały nadzór oraz wykorzystanie psów pasterskich, głównie owczarków podhalańskich.

Wizyta w bacówce była także okazją do poznania tradycyjnego procesu przetwarzania mleka i produkcji oscypków. W przypadku certyfikowanego oscypka co najmniej 60% stanowi mleko owcze od Polskiej Owcy Górskiej, natomiast pozostałe maksymalnie 40% może pochodzić od krów rasy Polska Czerwona. Proces produkcji obejmuje pozyskanie i przygotowanie mleka, dodanie podpuszczki i wytworzenie skrzepu, jego rozdrobnienie, formowanie sera oraz parzenie. Następnie oscypki są solone w solance i wędzone, dzięki czemu uzyskują charakterystyczny smak, aromat i złocistą barwę.

Wykładowcy podczas wizyty w gospodarstwie szczególną uwagę poświęcili rodzimym rasom owiec – Polskiej Owcy Górskiej i caklowi podhalańskiemu, silnie związanym z tradycyjnym pasterstwem. Cakiel podhalański charakteryzuje się wysoką zdrowotnością, długowiecznością i dobrym przystosowaniem do trudnych warunków klimatycznych i terenowych. Polska Owca Górska, wyhodowana na jego bazie, wyróżnia się m.in. zwiększoną wydajnością mleczną i wełnistą oraz lepszymi właściwościami włókna. Przystosowanie obu ras do ekstensywnego wypasu sprawia, że dobrze wpisują się w założenia rolnictwa regeneratywnego, opartego na wykorzystaniu lokalnych zasobów i ograniczaniu nakładów zewnętrznych. Odpowiednio zarządzany wypas sprzyja również dobrostanowi i zdrowotności owiec, a rotacja kwater i zachowanie przerw w wypasie mogą ograniczać presję pasożytów, zmniejszając potrzebę leczenia i związane z nim koszty. W ten sposób dobór odpowiednich ras i właściwe zarządzanie wypasem pozwalają łączyć cele produkcyjne, dobrostan zwierząt i założenia rolnictwa regeneratywnego.

Drugiego dnia wyjazdu grupa odwiedziła wielopokoleniowe, tradycyjne gospodarstwo owczarskie, w którym uczestnicy zapoznali się z praktycznym zastosowaniem zasad rolnictwa regeneratywnego.
Owce stanowią szczególnie czytelny przykład tego podejścia, ponieważ ich wypas bezpośrednio wpływa na funkcjonowanie ekosystemu pastwiskowego. Zgryzanie roślinności oraz pozostawianie odchodów wspierają obieg składników pokarmowych i naturalne nawożenie gleby, a odpowiednio zaplanowany wypas rotacyjny pozwala roślinności na regenerację. Właściwe gospodarowanie pastwiskiem poprawia również wykorzystanie użytków zielonych i może ograniczać część nakładów zewnętrznych.

Tradycyjna hodowla owiec skutecznie wpisuje się w założenia rolnictwa regeneratywnego, a jednocześnie może być głównym źródłem dochodu na terenach górskich i marginalnych. Produkty regionalne, takie jak oscypek, to nie tylko smak, ale również część polskiego dziedzictwa. Wybierając wyroby od lokalnych producentów wspieramy ich prace i pomagamy zachować tradycyjne metody produkcji.