Nowoczesne systemy informacji rynkowej w rolnictwie: Polskie doświadczenia inspiracją dla Mołdawii.

06-11-2026

W dniach 1–6 listopada 2026 roku odbyła się w Warszawie i Brwinowie strategiczna wizyta studyjna przedstawicieli Republiki Mołdawii. Grupa ekspertów reprezentowała instytucje sektora rolno-spożywczego m.in. Ministerstwo Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, Narodowe Biuro Statystyczne, Instytut Ekonomiczny czy Jednostkę Doradztwa Rolniczego. Wydarzenie zorganizowano w ramach inicjatywy Team Europe „Sustainable Food Systems”, wdrażanej przez Fundusz Solidarności Polski w Mołdawii (jednostka MSZ) we współpracy merytorycznej Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie.

Głównym celem wizyty było zapoznanie się z polskimi rozwiązaniami w zakresie monitorowania, prognozowania i analizowania rynków rolnych, co ma posłużyć jako bezpośrednia inspiracja do stworzenia analogicznego Mołdawskiego Systemu Informacji Rynkowej (SIPA).

1. Zintegrowany System Rolniczej Informacji Rynkowej (ZSRIR) – podstawa analizy rynków rolnych.

Kluczowym punktem wizyty było spotkanie w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podczas którego Adam Pachnicki (Kierownik Wydziału Informacji i Analiz Rynkowych) zaprezentował funkcjonowanie systemu ZSRIR.

• Trzy dekady doświadczeń: System budowany od 1996–1997 roku opiera się na stabilnych fundamentach prawnych (ustawa o rolniczych badaniach rynkowych oraz rozporządzenia wykonawcze).
• Skala badań: ZSRIR obejmuje obecnie 15 rynków rolnych i ok. 60 regularnych badań, w których bierze udział około 500 kluczowych podmiotów dostarczających dane (zakłady uboju, młyny, mleczarnie, przetwórnie czy sieci handlowe). Generuje to blisko 5000 pobrań biuletynów tygodniowo.
• Nowoczesna architektura cyfrowa (od 2023 r.): Zaktualizowany system składa się z trzech zintegrowanych modułów:
  1. Dla dostawców danych: Zapewnia bezpieczne logowanie dwuetapowe (2FA) oraz możliwość raportowania przez formularze lub bezpośrednio za pomocą interfejsu API, eliminując błędy ludzkie.
  2. Dla ekspertów MRiRW: Pozwala na zaawansowaną weryfikację danych, automatyczne wychwytywanie skrajnych odchyłek cenowych względem poprzednich okresów oraz bezpieczne cofanie lub odrzucanie błędnych formularzy.
  3. Dla użytkowników zewnętrznych (portal publiczny): Ogólnodostępna, bezpłatna platforma oferująca wykresy, raporty w formatach Excel i PDF oraz subskrypcję newslettera.
• Zasada poufności (Reguła 3 podmiotów): Aby chronić tajemnicę handlową i zapobiec identyfikacji pojedynczych firm, dane w danym zestawieniu publikowane są wyłącznie wtedy, gdy pochodzą od minimum 3 niezależnych dostawców. Do obliczania średnich stosuje się wyłącznie średnią ważoną (opartą na rzeczywistych wartościach i wolumenach z faktur netto), co unika zniekształceń rynkowych.

2. Rola oficjalnych statystyk (GUS) oraz analiz instytutowych (IERiGŻ-PIB)

Skuteczny system informacyjny wymaga synergii pomiędzy bieżącym monitorowaniem cen a pogłębioną analizą makroekonomiczną i strukturalną:

• Główny Urząd Statystyczny (GUS): Pan Artur Łączyński z Departamentu Rolnictwa i Środowiska GUS zaprezentował unijną ramę statystyczną opartą na zintegrowanej statystyce gospodarstw rolnych (IFS), statystykach dotyczących nakładów i wyników (SAIO) oraz rachunkach ekonomicznych rolnictwa (EAA). Podkreślono wagę spójnych identyfikatorów (REGON, PESEL, numery IACS) oraz wykorzystania nowoczesnych metod, takich jak teledetekcja satelitarna (dane Sentinel i algorytmy uczenia maszynowego) do obiektywnej oceny upraw i plonów.
• Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ-PIB): Prof. Szczepan Figiel omówił metodologie prognozowania cen, analiz popytu i podaży oraz tworzenia bilansów towarowych. Instytut przetwarza dane m.in. z systemu FSDN (rozszerzonego o wskaźniki środowiskowe i społeczne) oraz opracowuje analizy opłacalności produkcji (np. system „Agrokoszty”), które stanowią bezcenne wsparcie przy programowaniu Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).

3. Rejestry sektorowe i mechanizmy rynkowe (KOWR)

Wizyta w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (KOWR) przybliżyła gościom z Mołdawii praktyczne zarządzanie specyficznymi rynkami, takimi jak sektor mleczarski i winiarski:

• Rynek mleka: Zgodnie z rozporządzeniem UE nr 1308/2013 prowadzony jest Rejestr Pierwszych Podmiotów Skupujących. Podmioty te mają ustawowy obowiązek raportowania ilości skupionego surowca (wraz z zawartością tłuszczu i białka) do 15. dnia każdego miesiąca. Dane te trafiają do Komisji Europejskiej poprzez system ISAMM.
• Rynek wina: KOWR zarządza elektronicznym rejestrem winnic oraz deklaracjami zbioru winogron i produkcji wina, współpracując blisko z inspekcjami jakościowymi (GIJHARS) oraz Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

4. Wizyta w Instytucie Geodezji i Kartografii (IGiK – Ośrodek Teledetekcji)

Wizyta w IGiK skupiła się na wykorzystaniu nowoczesnych technologii satelitarnych oraz systemów teledetekcyjnych w monitorowaniu produkcji roślinnej i wspieraniu systemów wczesnego ostrzegania rynkowego:  

• Wykorzystanie systemu MARS i danych satelitarnych: IGiK korzysta z unowocześnionego systemu MARS opierającego się na danych satelitarnych dostarczanych przez Europejską Agencję Kosmiczną (m.in. programu Sentinel).
• Współpraca z GUS i projekty unijne: Instytut realizuje m.in. we współpracy z GUS projekt EAS EOStat obejmujący Polskę w zakresie klasyfikacji upraw oraz wskaźników pozwalających na monitorowanie wzrostu i plonowania roślin uprawnych. Zbierane są dane na poziomie UE dotyczące strat w uprawach oraz weryfikacji zgodności dobrych praktyk rolniczych z wymogami Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).
• Monitorowanie suszy i szacowanie plonów: Na podstawie map suszy IGiK tworzy mapy redukcji plonów, które są następnie prezentowane w formie raportów oraz przygotowywane na zlecenie firm ubezpieczeniowych.
• Komercyjne i instytucjonalne zastosowania: Instytut tworzy serwisy internetowe umożliwiające płatny dostęp do informacji o kondycji upraw dla rolników, a także dostarcza kompleksowe informacje o areałach (zarządzanych lub oferowanych do dzierżawy) dużym kombinatom rolnym, gospodarstwom oraz Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (KOWR).

5. Transfer wiedzy do doradztwa rolniczego (AKIS) i perspektywa dla Mołdawii

Ostatnia część wizyty w Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie (CDR) skupiła się na tym, jak surowe dane rynkowe przekształcać w praktyczne doradztwo dla rolników:

• Ośrodki Doradztwa Rolniczego (ODR) zbierają lokalne ceny środków produkcji (np. nawozów mineralnych, środków ochrony roślin) i płodów rolnych, publikując czytelne biuletyny branżowe.
• Narzędzia cyfrowe, takie jak platforma eDWIN, łączą dane meteorologiczne z doradztwem agrotechnicznym na poziomie gospodarstwa.

Podczas warsztatów strategicznych mołdawska delegacja, korzystając z polskiego doświadczenia, wypracowała koncepcję architektury dla krajowego systemu SIPA. Zdefiniowano kluczowe kroki wdrożeniowe: od zapewnienia mandatu prawnego i ram poufności (wzorem ZSRIR), przez integrację instytucjonalną (Mołdawkie Ministerstwo Rolnictwa, Urząd Statystyczny oraz Agencję Płatniczą), aż po wdrożenie pilotażowych narzędzi doradczych wspierających realne decyzje mołdawskich rolników.

Wizyta stanowiła ważny krok w budowaniu nowoczesnych, odpornych i dostosowanych do standardów unijnych systemów zarządzania rolnictwem w Mołdawii, która wspólnie z Czarnogórą i Albanią przygotowuje się do procesu przedakcesyjnego. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie reprezentowali w roli ekspertów i konsultantów merytorycznych Pani Beata Filipiak oraz dr inż. Aleksander Bomberski.