REKLAMA

Uciążliwe chwasty w zbożach ozimych

Biologia i powschodowe zwalczanie jesienią

 

Celem ochrony rośliny uprawnej przed chwastami nie jest całkowite ich niszczenie, lecz regulowanie zachwaszczenia w taki sposób, aby zminimalizować ujemne skutki wywołane ich obecnością. Herbicydy właściwie dobrane i zastosowane w odpowiednim czasie pozwalają na wyeliminowanie konkurencyjnego oddziaływania chwastów w roślinach uprawnych.

 

Powierzchnia upraw zbóż w Polsce od wielu lat kształtuje się na poziomie 70-75% wszystkich zasiewów. Zboża ozime zajmują prawie 2/3 tej powierzchni, pomijając ostatni sezon, gdyż ze względów pogodowych należało dokonać przesiewów i areał zbóż ozimych był mniejszy niż jarych. Struktura zasiewów z takim udziałem zbóż oznacza, że często nie prowadzi się tradycyjnego zmianowania roślin, a zastępuje je monokulturami zbożowymi. W konsekwencji prowadzi to do nagromadzenia na polach chwastów towarzyszących uprawom zbóż i silnego wzbogacenia glebowego banku w nasiona tych roślin. Przykładem może być miotła zbożowa, gdyż w niektórych rejonach, po wprowadzeniu uproszeń w zmianowaniu i uprawie zbóż w wieloletniej monokulturze, nastąpił nawet 100-krotny wzrost zachwaszczenia tym gatunkiem. W takim przypadku wprowadzenie herbicydów zalecanych do zwalczania tego taksonu nie eliminuje całkowicie problemu. Masowo występujące w łanie chwasty uzyskują przewagę nad rośliną uprawną, stanowiąc silną dla niej konkurencję o wszystkie czynniki niezbędne do wzrostu, takie jak: światło, woda i składniki pokarmowe, co znajduje odzwierciedlenie w plonie. Jaka zatem liczba chwastów na jednostce powierzchni może powodować istotny spadek plonu rośliny uprawnej? Przy jakiej liczbie chwastów należy podjąć decyzję o ich zwalczaniu tak, aby było to opłacalne dla rolnika (by koszty wykonania zabiegu odchwaszczającego zostały zwrócone w wartości uzyskanego plonu)? Znajomość szkodliwości danego gatunku chwastu na roślinę uprawną stanowi dla praktyki rolniczej podstawę racjonalnej z nimi walki. Istotnym wskaźnikiem przy podejmowaniu decyzji o opłacalności zwalczania chwastów jest ekonomiczny próg ich szkodliwości. Określa on bowiem taki stopień zachwaszczenia plantacji, przy którym wartość obniżonego plonu jest równa kosztom zastosowanej metody odchwaszczania. Prowadzone od wielu lat w Zakładzie Herbologii i Technik Uprawy Roli we Wrocławiu badania pozwoliły określić wartości ekonomicznych progów szkodliwości dla niektórych gatunków chwastów występujących w zbożach. Wyjątkowo konkurencyjnymi i uciążliwymi gatunkami chwastów w zbożach ozimych są m.in. miotła zbożowa, wyczyniec polny, chaber bławatek, przytulia czepna, fiołek polny, maruna, przetaczniki czy jasnoty.

Miotła zbożowa (Apera spica-venti)

motlaRodzina wiechlinowate Trwałość roślina jednoroczna, forma ozima i jara Występowanie gleby lekkie, piaszczyste o odczynie lekko kwaśnym, w ostatnich latach obserwuje się jej dużą tolerancję względem siedliska Produktywność roślin kwiaty obupłciowe, zebrane w wiechowaty kwiatostan. Wytwarza do 15 000 nasion/ roślinę, które zachowują żywotność przez okres 1-4 lat Szkodliwość Próg szkodliwości to już 10-15 roślin/m2, natomiast zagęszczenie 100 wiech/m2 powoduje straty plonu rzędu 5-12 dt/ha w pszenicy ozimej i ok. 5 dt/ha w życie. Masowe zachwaszczenie tym gatunkiem (150-200 roślin/m2 powoduje obniżenie plonu pszenicy o 50-60%

 

Chaber bławatek (Centautea cynaus)

chaberRodzina astrowate Trwałość roślina jednoroczna, ozima lub jara Występowanie gleby piaszczyste i gliniaste, bogate w składniki pokarmowe Produktywność roślin jedna roślina wytwarza 700- 1600 nasion, które w glebie zachowują żywotność przez 5-10 lat Szkodliwość jest rośliną silnie konkurencyjną dla pszenicy ozimej. Występowanie 7-10 szt./m2 powoduje stratę w plonie o około 5%. Ekonomiczny próg szkodliwości dla tego gatunku wynosi 1-5 roślin na m²

 


fiolekFiołek polny (Viola arvensis)

Rodzina fiołkowate Trwałość roślina jednoroczna, ozima lub jara Występowanie gatunek spotykany na wszystkich glebach, preferuje jednak gleby ubogie w wapń, średnio kwaśne Produktywność roślin jedna roślina może wytworzyć od 150 do 3000 nasion, które zachowują zdolność kiełkowania w glebie przez kilka lat Szkodliwość ekonomiczny próg szkodliwości dla tego gatunku to występowanie 20-25 szt./m2

 


wyczyniecWyczyniec polny (Alopecurus myosuroides)

Rodzina wiechlinowate Trwałość roślina jednoroczna ozima lub jara Występowanie gleby średnie do ciężkich o dużej zawartości wapnia i substancji odżywczych o odczynie obojętnym i zasadowym Produktywność roślin kwitnie od maja do września i jest rośliną obcopylną. Kłosy długie, wąskie, zwarte, na końcach zwężone, w miarę dojrzewania czerwono zabarwione. Wytwarza do 2000 nasion/roślinę, które w glebie są zdolne kiełkować do 10 lat Szkodliwość próg szkodliwości to co najmniej 25 roślin/m2, a zagęszczenie 100 kłosów/m2 powoduje straty plonu rzędu 4-5 dt/ha

Przytulia czepna (Galium aparine)


przytuliaRodzina marzanowate Trwałość roślina jednoroczna, ozima lub jara Występowanie gleby wilgotne, gliniaste, bogate w składniki pokarmowe, próchniczne Produktywność roślin jedna roślina może wytworzyć od 100 do 500 nasion, które zachowują zdolność kiełkowania w glebie nawet przez 7-8 lat Szkodliwość występowanie tego gatunku sprzyja wyleganiu zbóż oraz utrudnia zbiór kombajnem. Występowanie 5-10 roślin/ m2 powoduje spadek plonu o 10%. Przy masowym pojawieniu się przytulii w łanie (50 roślin/m2) następuje zmniejszenie plonu nawet o 30-50%. Ekonomiczny próg szkodliwości dla tego gatunku to występowanie 2-5 szt./m2


Maruna bezwonna (Matricaria inodora)

marunaRodzina astrowate Trwałość roślina jednoroczna, jara lub ozima Występowanie gleby piaszczyste i gliniaste, świeżo uprawione bogate w składniki pokarmowe Produktywność roślin jedna roślina może wytworzyć nawet do 5000 nasion kiełkujących w szerokim zakresie temperatur (od 5 do 35°C), które zachowują żywotność do 6 lat Szkodliwość ekonomiczny próg szkodliwości w zbożach dla tego gatunku to 2-5 roślin na m2. Przy dużym nasileniu silnie zacienia łan, powoduje wyleganie roślin i utrudnia zbiór mechaniczny. Występowanie tego gatunku w ilości 50 szt./m2 powoduje obniżenie plonu pszenicy ozimej o 30%

 


Jasnota purpurowa (Lamium purpureum)

jasnotaRodzina jasnotowate Trwałość roślina jednoroczna, jara lub ozima Występowanie gleby piaszczyste i piaszczysto- gliniaste, bogate w składniki pokarmowe, próchnicę i wapń Produktywność roślin jedna roślina może wytworzyć od 60 do 300 nasion kiełkujących w szerokim zakresie temperatur (od 7 do 35°C), które zachowują żywotność przez 8-9 lat Szkodliwość chwast o dużej sile konkurencyjnej, szczególnie w początkowym okresie wegetacji. W zbożach ozimych próg ekonomicznej szkodliwości tego gatunku to występowanie 10-15 roślin/m²

 


Przetacznik perski (Veronica persica)

przetacznikRodzina babkowate Trwałość roślina jednoroczna, jara lub ozima Występowanie wilgotne gleby gliniaste próchniczne, bogate w składniki pokarmowe Produktywność roślin jedna roślina może wytworzyć od 50 do 100 nasion zachowujących zdolność kiełkowania przez ponad 50 lat Szkodliwość próg ekonomicznej szkodliwości to występowanie 10-15 roślin/m²

 

 

 

 

Silna konkurencja roślin segetalnych
o podstawowe czynniki niezbędne do
prawidłowego wzrostu i rozwoju rośliny
uprawnej wymusza konieczność ochrony
jej przed chwastami. Jest to proces
bardzo trudny i związany z zalegającymi
zasobami zdolnych do życia nasion chwastów
znajdujących się w glebie. Z tego
powodu całkowita eliminacja chwastów
jest niemożliwa. Dlatego celem ochrony
rośliny uprawnej przed chwastami nie
jest całkowite ich niszczenie, ale regulowanie
zachwaszczenia w taki sposób, aby
zminimalizować ujemne skutki wywoła-

ne ich obecnością. Herbicydy właściwie
dobrane i zastosowane w odpowiednim
czasie pozwalają na wyeliminowanie konkurencyjnego
oddziaływania chwastów
w roślinach uprawnych.
Do jesiennego zwalczania chwastów
w zasiewach zbóż ozimych zalecane są
dwa terminy: przed wschodami (herbicydy
doglebowe) i po wschodach zbóż
(herbicydy dolistne). Zabiegi przedwschodowe
przeprowadza się najpóźniej do 3-5
dni po siewie, a ich wykonanie możliwe
jest, gdy znamy potencjalne zagrożenie
konkretnymi gatunkami chwastów. Herbicydy
te wymagają odpowiednich warunków
wilgotnościowych, co w przypadku
długotrwałego braku opadów powoduje
ograniczenia w skuteczności ich działania.
Herbicydy powschodowe stosowane
są na chwasty po ich wschodach, często
również po wschodach rośliny uprawnej.
W tej grupie herbicydów znajdują się środki
typowo dolistne, jak również preparaty
dolistno-doglebowe. Te ostatnie pozwalają
nie tylko na zniszczenie pojawiających
się jesienią chwastów, lecz również przez
pewien czas zabezpieczają plantację przed
kolejnymi wschodami i wystąpieniem zachwaszczenia
wtórnego. Związane jest to
ze sposobem wnikania herbicydu do rośliny.
Środki dolistno-doglebowe pobierane
są zarówno przez części nadziemne, jak
i podziemne, a ilość substancji pobranej
odpowiednią drogą przez roślinę zależy
od wielu czynników (np. od właściwości
chemicznych substancji aktywnych, jej
podatności na adsorpcję glebową czy na
ulatnianie itp.). Wykaz obecnie zarejestrowanych
herbicydów dolistnych i dolistno-
glebowych stosowanych jesienią
w zbożach ozimych przedstawia tabela.

 

Zestawienie herbicydów do powschodowego, jesiennego zwalczania chwastów w zbożach ozimych*.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

dr Katarzyna Marczewska-Kolasa
mgr Marcin Bortniak
Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy
Instytut Badawczy
Zakład Herbologii i Technik Uprawy Roli we Wrocławiu

Fot. Katarzyna Marczewska-Kolasa

  • Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  • Mininsterstwo Rolnictwa I Rozwoju Wsi
  • Agencja Rynku Rolnego
  • Agencja Nieruchomości Rolnych
  • Centrum Doradztwa Rolniczego
  • Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
  • Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
  • Główny Inspektorat Weterynarii
  • Ministerstwo Środowiska
  • Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa
  • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej
  • Krajowa Rada Izb Rolniczych
  • Wielkopolska Izba Rolnicza